Kayıtlar

İnsan etiketine sahip yayınlar gösteriliyor

İnsan, Tasavvur ve Teâlâ: Ksenophanes’ten Kelâma Tanrı Tasavvuru

Resim
  Bir hikâye anlatılır: Uzak bir adada yaşayan atlar, tanrılarını dört nala koşan, yeleleri rüzgârda savrulan büyük bir at suretinde tasvir edermiş. Balıklar ise suyun derinliklerinde pullarla örtülü bir ilah tahayyül edermiş kendilerine. Bu hikâyeyi ilk anlatanın Ksenophanes olduğu söylenir. O, insanın tanrıyı kendi suretinde kurduğunu fark etmişti. Etiyopyalıların siyah, Trakyalıların ise mavi gözlü tanrıları vardı; çünkü insan biraz da kendi gölgesine tapardı. Fakat asıl mesele burada başlamıyordu. İnsan, tanrıyı ancak kendi bildiklerinden hareketle tanıyabilirdi. Çünkü tanımak dediğimiz şey, bilinenlerden bilinmeyene doğru gerçekleştirilen zihinsel bir yürüyüştü. İlk dönem totemlerinden bugünün karmaşık inanç sistemlerine kadar uzanan süreçte birçok dinler tarihi araştırmacısı, insanlığın kutsal tasavvurunu da bu doğrultuda şekillendirdiğini ileri sürmüştür. Bu nedenle insan zihninin somuttan soyuta doğru ilerlediğini savunan gelişimci din teorileri ortaya çıkmıştır. Gerç...

Hakka Kötürüm Olmak II; "Sıdk ve Kizb Arasında Kaybolan Hakikat"

Resim
  “İnsanları kandırmak, onları kandırıldıklarına inandırmaktan çok daha kolaydır.” — Mark Twain Gerçek, ne olursa olsun, aslı üzere ifade edilmediğinde artık hakikat olmaktan çıkar ve yalana inkılâp eder. Nitekim İslâm düşüncesinde kizb kavramı, sözün vakıaya mutabık olmamasını ifade eder. Bunun mukabili olan sıdk ise sözün hakikate uygunluğunu ve gerçeğin olduğu hâliyle dile getirilmesini ifade eder. Dilimizde doğruluk olarak karşılık bulan bu kavram, yalnızca bir ahlâk ilkesi değil, aynı zamanda ontolojik bir duruşun adıdır. Mukaddes kitabımız Kur’ân’da doğruluk kavramının sıkça zikredilmesi bu sebepledir. Birçok yerde geçen “eğer sadık iseniz” hitabı, insanın söz ile hakikat arasındaki bağını test eden bir ölçü gibidir. Zira sıdk yalnızca dilin doğruluğu değildir; niyetin, bilginin ve fiilin de hakikatle uyum içinde olmasını gerektirir. Bu bakımdan doğruluk, insanın iç dünyası ile dış dünyası arasındaki ahengin adıdır. İslâm düşüncesinde insanın yeryüzündeki konumu hi...

İstikamet; Yol ve Yolcu Dikotomisinde İnsanın Konumlanışı

Resim
       Nurettin beyin bir eserini okuyorum. Kanaatimce en kıymetli kitabı olarak ittihaz ettiğim, her cümlesi belki ders edilse ancak anlaşılabilecek bir eser olan Yarınki Türkiye, bu topraklara mensubiyeti olan ve bu mensubiyeti gereği mesuliyetinin idrakine varan Türk genci için yol gösterici bir kitaptır. Bu yazım ne eser hakkında genel bilgiler veren tanıtıcı bir metin olacak ne de herhangi bi değerlendirme yazısı hüviyetinde kaleme alınacaktır. Bilakis kaleme almak istediğim şey en son okuduğum sayfa da geçen son cümle üzerinden -özellikle üzerinden ifadesini kullanıyorum zira anlatmak istediğim bu cümle hakkında olmayıp yalnızca akisleridir- aklımda oluşan örüntüyü aktarmaktır. Cümle şöyle ki; “O zaman Yavuz Selim unutulmuş, Sezar tebcil edilmiştir.”      Yıkılan ruh başlığını verdiği yazısının son cümlesi olarak serdettiği bu tümce başlı başına bir deklarasyondur desek sanıyorum hata etmiş olmayız. Toplumumuzu kendi değerlerine karşı kayıtsızl...

Olmak ve Kalmak Bağlamında İnsanın Kendilik Sorgusu; Muhakeme

Resim
       İnsan- olmak ve insan- kalmak o denli büyük bir vazifedir ki acaba kaç kişi bu güç görevi yerine getirebiliyor? Cahil ve zalim olarak emaneti yüklenmiş beşer acaba olmak ve kalmak arasında insanlık serüveni üzerine hiç düşünmez mi? Hiç muhakeme etmez mi? İnsan- olmanın kaydı neyi doğuracaktır ki o şeyle taltif ya da tecziye ile muhatap olacak, insan- kalmanın nasıl bir önemi var ki ona binaen esfel ve eşref arasında bir mertebeye konu kılınacaktır? İnsan nasıl bir duyuş ve idrak ile olmak ve kalmak fıkhına erebilecektir? Ezcümle insan- olmak ve insan- kalmak hangi eylem ile “ölçüde” tutulacaktır? İşte önceki yazılarımızda Vicdan ve Tevbe üzerinden sürdürdüğümüz insanın anlam sorgusuna bu defa, insanın bizatihi, “çekileceği hesabı” üzerinden bir kovuşturmayla devam edeceğiz. İnsanı, yaptıkları ile eninde sonunda -o unuttuğu- hesaba çekileceği mahkemeye taşımak istiyoruz. Bu vesile ile kadim bir anlatı üzerinden insanı konumlandırıp ardından konuya mutabık ...

Hidayet; -Sahâbîden örnekle bir kavram okuması

Resim
       Günümüzün tüm iğfal ve zehabı arasında doğru, iyi ve güzeli bulmamız biraz daha zorlaşmış durumda. Eskilerin/Kudemanın, bulmanın/ulaşmanın mümkün olmadığı ve azlığından dert yakındıkları hususlar bizler için artık hem an mesabesinde hem de yeterince bol bir konumdadır. Vakıa böyle olunca insan başta ister nicel ister nitel hemen olumlu düşünüyor; bilgi ve dolayısıyla ilginin müspet manada arttığını düşünüyor. Lakin gerçek neredeyse bunun tam tersi. Doğru, iyi ve güzele erişmek artık samanlıkta iğne aramak gibi. Eskilerin ulaşım ve azlığından şikayetçi oldukları şeyler şu an kaybolmuş durumda. Elbette bilgi ve edinilmesi bambaşka bir yazının konusu fakat burada biz hafızamıza değil idrakimize konu olması adına bir olayı başka bir kavram üzerinden hatırlatmak istiyoruz. Zaman-mekân olarak asr-ı saadetin ilk yıllarında Mekke’yi, kavram olarak ise “hidayet” üzerinde duracağız. Hz. Fâtıma Ebû Cehil ile Ebû Süfyân ve Andelib-i zi-şan Efendimiz Hz. Muhammed’in (s) y...

Emanet

Resim
              İsimleri tahdit etmeye çalışmak, onlarla hayatı anlamayı hedeflemek insan olabilmenin en temel dinamiklerindendir. Lakin bu vakıa sanıldığı kadar kolay olmamıştır. Kimi zaman bazı kavramlar kaybolmuş kimi zaman terimler yerini değiştirmiştir. Bazen içinde bulunduğu durum da siyakında ve sibakında bir mana ihtiva edememiş bazen üstündeki urbası ona ağır gelmiş üveyk gibi yıldızlara ulaşamamıştır. Çırpınmış belki fakat ulaştığı yer yalnız lafız çeperi olmuştur. Kıramamıştır o dar geometrisini. Harf gölgelerinden kaçamamış ya da satır çizgileri onu hapsetmiştir. İster Arap giysileri giymiş olsun ister smokin isterse kimono fark etmeksizin yengi değil de yenilgi ile yazılmış isimleri. Bazen de en özel günlerde en güzel zaferlere tanıklık etmişler. Güneşin çığırtkanı olmuşlar. Baharı ilk onlar duyurmuş. Kırlangıçların kanatlarında kıtalar aşmış, hayatı insanın sandığından daha uzak ufuklardan şerham şerham tütsülenmiş ...

Mavera Atlasında İnsan

Resim
  Ayâr-ı zâtı merdüm-zâdenin aslâ nihân olmaz Zer-i meskûk muhtâc-ı mihenk-i imtihân olmaz      Yokluğunu bırakarak varlık ufkunda doğmuş, güzergâhına melekût aleminden başlamış ceberût ufkuna gözlerini dikmiş ve mefkuresini lâhuti alemlere çevirmiş ateşten kanatları ile insan bir üveyk gibi tüm letafet ve kesafeti beraberine alarak seyyah edasına bürünmüş ve o son seyahatine başlamıştır. Tüm müstesna hasletleri yanında, olabildiğince yükünü de boynuna asmış halde vicdan damarlarında her mevcudiyetini “Hu” nidaları ile sarmaya gayret etmiş ve dünyasına adım atmıştır. Melekût aleminin yankılarını aynasında taşıyarak göğsünde karşıladığı idealleri ile ceberût dağlarını tırmanmaya başlamış akabinde kendisini basiret ve feraset menbağı lâhuti alemlere müteveccih bulmuştur. Nefha-i ilahinin rûhefzâ tüm rayihasının hayat damarlarında dolanmasına tanıklık etmiş bir vaziyette bütün mükemmel isim ve sıfatları ile O’nu (c.c), eline aldığı adese/mercek ile aramaya koyulmuş ...

İnsanın Hikayesini Anlatmak!

Resim
  "Hikâyeleri anlatanlar toplumu yönetir."   Platon      Kendi hikayesini anlatırken mağara temsilini kullanır Platon. Kademe kademe işlediği o dar dünya sadece basit antik bir anlatıdan ziyade insan için aktarıla gelen görüntünün en metaforik tariflerinden birisidir. Bundan mütevellit olmalı ki üstte zikredilen ifadeyi serdetmiş olsun. Çünkü anlatmak zihinlerin oyunu; zihinler ise beden için kaptan hükmündedir. Evet bu ibarelerden anlıyoruz ki her anlatı/hikâye/kurgu her yaşam için bir yön ya da rol tayinindir. Bu nedenle de hikâye de olay örgüsü kimin ilmekleri ile dolanmışsa onun resmini ancak verebilir. Lakin hikayeler hiçbir zaman tek kurgudan oluşmaz ya da anlatılar her zaman istendiği gibi ilerlememiştir.      Ve nitekim her hikâye de mutlu sonla bitmiyordu. Bazıları o güzel aşkları sürdüremiyor bazıları yaptığı işin sonunu göremiyordu. Hayatta bulunan için yaşam, kendisini çözmeye çalışmanın ne kadar trajikomik olduğunu her seferinde...